CSJ - SC27-02-1991 - 061
Corte Suprema de Justicia
Descargar PDF
Disponible
Detalles
- Título
- CSJ - SC27-02-1991 - 061
- Autor
- Corte Suprema de Justicia
- Categoría
- Jurisprudencia
- Área del derecho
- Civil
- Año
- 1991
S 0413 on o
CORTE SUPREMA DE JUSTICIA
SALA DE CASACION CIVIL
MBogistrado Peonento: DR. HECTOR MARIN NARANJO 8cgot6, D, E., veintisteta de febrero da cil novecientos noventa y uno. ++ So decida por ta Corta el recurso de casación interpuosto port a parta demandada en contra do to sentencio que data dol veintisioto (27) do jullo de cíl novectentos ochenta y ocho (1989), proferi da por el Tribunal Superior dol Distrito Judicial da ibagué, den tro dai proceso ordinarto prorovido por ta señora ROSALBAMORALES en frento da tos seftoros FELIX LIBARDO, JORCE ELE CER y AUGUSTO CESAR BONILLA BONILLA y CECILIA BONILLA DE BAENA, coco herederos de FELIX DE JESUS BONILLA HERRE
A A is Ñ
A Ñ ANTECEDENTES: Aj Juzgado Tercero Civil dol Circulto de Ibagué ta correspondió el cenocciniento do ta demanda presentada por Rosaiba Morates pera que con citación y audiencia do Félix Libardo, Jorgo Eliécer yAugusto Cesar Bonilla Bonilla y Cecilia Bonilla da Besna, como do mandsoa lad dooctosrase, h ijo extramatriconio)da Féldoi Jxesú s Bentilo Herrera; y quo, en consecuencia,se dijqueo tsieneo do recho a heredar a ésto en concurrencia con tos hijos legítimos,- doblendo tos domndados restitutr ta posesión material de tos bia nos qua, 0cupados por cítos, integran to herencia, así como todos
sus aumentos y frutos producidos. 0414 Los pretensionos antertoros se fincaron en los hechos que a cont] nuacse isinótetniza n: A comienzos do (2938 tos esposos Félix de Josíis Bonilla y María Jo coba do Bonilla contrataron tos servicios domísticos de María korates para ta heocienda “El Guayabo”, ubicada en ta Inspección de Policía de Dolma, rumicipto de Piedras (Tol.), y habiendo sidoclla requerida en amores por su patrón, se dió comienzo entranbos a una relación clandestina, que al ser descubierto dió tugarej despido de ta trabajadora, quicn se trastadó a Ibagué cn emba razo. En el mes de noviembre siguiente, María Morates fua a tra bajar con Gabriei Lozada y Rosa Elena Oviedo en ta hacienda “La tica", donde, el 1? de mayo de 1939, dB a tuz a Rosalba Morales. María dojó to niña al cutdado de tos esposos Lozada Oviedo, quie res la llevaren con cltos cuando más tarde se establecieron en ta inspede cDotcma i(Póiednras ). Alf atenun dnegoícioa den ab arrotes y viandas para agasajos, al cual, un buen día so presentó Félix de Jesús Bonilla en compañía do Antonio Ardita, Efrafa Gue vara, tos Dres. Arango, Rostrepo y Moreno, y al enterarse pos comentarios de Gabrial Lozada, que ta niña que tos acompañabaera su hija, pues cra ej producto de las relaciones extramaritates
entro él y María Morates, so llenó de ategría y, tomando a la n+- ña en sus brazos, la presentó como su hija a tos concurrentos. A partir do esc monento Rosalba fus reconocida como hija de Fé lx do Josís por tos amigos íntimos de esto y por el vecindario de Dolna, donde es un hecho notorto, que, inckuso, lleagl óconocide msusi heermannost moedio s, Trastadados tos esposos Lozada Ovicdo a to Inspección de Policia 0415 y de Cuatanedn a19y59 , Bonilla Herrera portódicavimsietanbat eatl f a su hija, Ilevándole auwdilos económicos y en forma insistente so ta reconendaba3 a aquellos, conducta que incluso asumió durante ta enferaedad que to aquejó en tos Últimos años de su vida. La rocha del 31 de cctubre da 1923, Filix de Jesús, sintiendo to proxtnidad de to muerte, dictó de viva voz, anto "propios y extra fios, su tostemento, en el que reconoció a Rosalba Morates como su híb oxtranatrironiaj y te astgró una porción da sus bienes. - Los herederos legítimos del causante soficitarcn la publicación del testamento anto el Juzgado 2? Civil del Circuito de Ibagué, daspa cho que to dectaró inválido par vicios de forma y fondo. El 6 do noviezbro de 1993, ya fallecido Félix do Jesús, sus hijos tegítimos Jorgs Eliécor y Félix Libardo se presentaron acempañodos de Luis Ardih o la casa do Rosaíba Morales, en ta inspección de Guatanday,e , infoqure cmfla íhabína siddo orecolnocieda coco hija extrematrimonial en el testamento del de cujus, con asigna ción de una cuota hereditario, te dijeron que como ellos queríanque ej proceso de sucesión se adclantara sin reparos y prontamen to, to proponían vaterse del mismo apoderado, el Dr. Antonio Cifuentes, paro cuyos efectos ta esperaban a to mafñiana siguientaen hh oficina des profostonal, cita a ta que ecudió y en ta que fua cordiatrente invitada a otorgarto a Él el corrospondiente poder, - con el propósito de adefantar da manera conjunta el sucesorio. Notificados tos doaandados del auto aduisorto da la decanda que dy tal modo so daja compendiada, dijercn no constartos los hechos en elb expuestos, se cpusteron a tas protensionos allí consignadas, y calificaron como testigos sospechosos a Gabrial Lozada, Juan Lo SS == rara PR — —_— zada y Rosa Elena Oviedo, citados como declarantes por ta deman danto. Con postertoridad, la actora reformó ta demanda para exclutr como demandada a ta cónyugsa supérstite Morfa Jacoba Bonilla de Bonilta, codiqfue ifus caceaptadca ipor ócl na q uo. Agotado cl diligenctamiento propio de ta primera instancia, el Juz gado tomó ta determinación que a continuación se reproduce: 91%, Dectáraso que ta denmndanto Rosalba Morales, .... 0s
tija oxtrematrimonial del cousante Féóltbx do Jesús Bonilla Herrera. 7%. En consccuencio, Rosalba Morates tiens derecho Y reco ger ta herencia que te corresponde de su padra en su calidad do tegitimario, crdenéndoso rehacer ta partición a fin de que se toadjudique una cuota herencia) igual a la quo te cabo a cada uno ds tos hijos tegítimos en tos bieros relictos. a30, Ofícilesa al registrador do instrumentos públicos de to localidad donda so halla registrada ta partición de ta sucestón de Féllx de Josús Bonilla Herrera, para qua proceda y cancotarta. 299, Condénaso in genere a los demandados al pago de tos frutos civiles y naturates de tos blenes qua te corresponden a la demndante en ta sucesión mencionada quo se hará por el procedi miento tncidental del art. 303 del C. de p. Cc. eso, ce... 69, e... "0417 Apeteda to antertor decisión por ta parte demandada, el Tribunal ta confirmó por medio del fallo quo es materto del presente recur so de caseción. LA SENTENCIA DE SEGUNDA INSTANCIA Tras retatar tos antecedentes del proceso, entro tos qua menciona to reforma do la demando destinada a exclulr a María Jacoba Boni lla de Bonilla coro sujeto pasivo do tas protensiones, advierta al Tribunal que la actora invocó tas causates do tos ordinatos 39%, 89 y 6% do ta tey 73 de 1960, pero qua soto probó ta Gitima de citas, valo dectr, ta posesión notorta dej estado da hijo, por medio detos testimontos de Rosa Elena Oviedo y Gabriel Lozada Collazos, - los cuales, siendo espentínoos, serios y responsivos, están corro borados por tas exposicionos de Cartos Arturo Mejía, isauro Caftín, Ernosto Rincón y Fabio Gómoz, ante quienes Félix de Jostíis dictó su memorto testamentaria la noche del 31 de octubre de 1923, decta rando a Rosalba Morates como su hija extranatrironial. Añodo que de esa posesión notorta es indicio el hecho de que lo solicitud de validaz del testamento verbalmente otorgado por Beni fla Herrera, hubiora sido etovada ante to jurisdicción tanto porsu ocónyugo supérstita coro por sus descendientes tegítimos. Asevcra, por último, que ta abundanto prueba testitontal trafda por tos demandados no desvirtúa tos hechos do ta demanda, yque ta vía para dectorar ta fillación Enpaetrada ha quedado expedi ta con la sentencia del 4 do octubre do 1936, por medio de lacual cf Juzgado2 2 Civil dai Circuito de Cirardot manifostó quo Rosalba Moratos no cs híja tegítima do Luis Fotipe Zarta Gonzátoz, 0418 esposo de Mara Morates. LA DEMANDA DE CASACION Cuatro cargos crderaza en ella to parte recurrento en contra dota sentench cuya reseña se zcaba do reoflzar, el primero con apo yo cn ta causal quinta del artícuto 368 ¿of C. da p. c., y tostros restantes con fundamento en bh causal primera del cismo procepto. Lo Sata circunscribirá cj estudio al primoro por tratarse da un error tn procedendo, y ol cuarto por hallarto dastinado a prosperar. Cargo Primero So te enrostra en 6l a ta sentencia ej haber ortginado una nulidad procesal, puss condenó a María Jaccba Bonilla de Benillia sin serella parto dol procoso. Para ej propósito de dosarroliarto, manifiesta el casacionista que, argurentando a contrarto, el inciso final del artícuto 159 dot C. de P. €. indica que si contra ta sentencia que ortgina nulidad caboatgún recurso, ej vicio deba scr ategado dentro de esto a fin da quo no so considero allanado, pero Quo si esa sentencha pona fin al proceso, dobo ategarso en casoción. La Jurisprudenciy a bhdoctrina están de acuerdo en que la mencionado nulidad aparece, crtro otros supuestos, cundo se condena a perscnas que no sen parto del procaso, tal como aconteca en ta presente actuación, en to que si bien es cterto que María Jzcoba Bonilla de Bonilla, cónyu ga sobraviviento del causanto, dojó de ser parto por voluntad do ta demandante, to que aceptó cl a quo, ésta, al dictar su senten0419 cla, nada dijo, ni cn la motivación al en ta resolución, acerca de cesa “axctusión subjetiva” y, por el contrarto, de su contexto se aduce Que allí se tuvo a taJ señora como demandada. Sefiola tuzgo el impugnante que, aun cuando el Tribunal advirtió
en la motivación do su sentencia el cambio subjetivo sufrido por ta parto demandada, “no cobró consecuenent elo mpaerton treesol u tiva de dicho fallo, desde turgo quo en ésta, sin aclaración alguna ni exclusión de ninguno de tos demandados, disporo CONFIRMAR ta sentencia de (9 do saptiembro do 1927 e Impono a todosellos ta obilgación de pagar 'las costas del recurso'?. Asloí e ntendieron, precisa, no soto el Tribunal, cuando concedió cl recur so do casación indicando que fuá “interpuesto oportunamente por ta parto demandada”, sino también la Corte, al manifestar Éstaen la adrásión de € que fus interpuesto en ej proceso promovido por Rosalba Morales contra María Jacoba Bonilla de Bonilla en su calide dcaónydug e supérstita....?. Por Último dico que "tos huzgadores de instancia incurrteron con su conducta en un vicio da procedimiento que to anuta, de ecuordo con lo dicho por el inciso final det artícuto [59 dol C. da p.C., que por to tanto debe ta Corte corregir, declarando ta nulidaddo todo to actuado a partir de ta sentencia do primar grado, inctusive....”.
SE CONSIDERA: Vincutada iniclatrente al proceso como uno de tos sujetos pasivos de la protensión procosal, ta sefora María Jaccba Bonilla de Boni flo fus, más adelante, dosiigada del nismo a raíz de roforma a la 030 po]mueurpesopnppP ou a[ dsadgsyo afebno ep4afn0g 3ye 03
me Á oupure nu ef pp baueupsuyo dsodro pof esnujo 3U 9532 osp2u pd ipouS“ ]0 sauyaupe bno dosasjoumouje dsoyiupse o( pos deiyo Nu uoS e p2sojet jO dojmase ysnupc“ uo dnapo soJ 0 nepe u pj sauppo bne eycse drojiáfc oj sadnidauqa“ ugcpuS $( su e qse 40 59 ]0 asunouc dete utpe )OOY I OCLÁOISRGIP 3Qsn ye oncupO suos oxebasepO of sos3suos bne nue suyupt )ut npe peu O pc nu ds0saso su of bne e nue daysoutc pozarnuepCse e oxpnág odosmuemouja ooro dusyo po¡ uisuo“ puqe“ pc apo osdonyuoc eqsojn0os e sse dossoue po ye 9os4asdcupIUJO dinpaGsnu doubne“ po one meucse“ bnepe ]uaomO4TPE PIUQO PC 0$ PO aynICJOMES Á osupauts bnC )»UU pP 3400 59 dsopnz22u¿ 3092 0pp 1t UO“ DL AIANIP PS 0 ONPMSNPU“ DSU ÍTISOUP TSNIO ]0 OOUPIPYJU pe 0403J0 Á pp dazuitpc s05 )4u133£ 0fjos> sosp nu oqsiganjo de se bno e eaTMOu OS 0J93J0S pc[ 38110 onrA auqa )euqo sayEOJ )SU sAÍEPMNU Nu Y sauzaupC pG so£nupe
]uszeuoje bno“ omo se seqo“ ;ne )ouyuuejopC pe ]0 euqo1jos“ Á su onÁe desyae NogAR“ APNSO“ S9 TDAISAP 2024)e p0 je Áe waupfO urppc nsajoutuet pou jepe yu ]o bne saedapce e ]o bno so pifo »u pp enqa epupsosjC pop 40ISO pe ytSaNPU 2$ OonasSANUu bno dos sndnaosa“ uC ud ujuSnu yuymfo soqsa0 op eaEuDO po ye saujsupe nodnbuepc ooosde p0 ]os safos bne ]itu e spappu duooosef“ ao“ e 10 snmo“ uc de SOJO p0 504 nuc ujujC ajoumeripep“ dso“ nu oujaupipo of dnu yo so efnsze e yc saeiypep dniS ]0 p31J0 9£ bne ep d4032s0O 50dsomcaig se rog“ so equyp“ IURa oneS daiusoues“ 9u auC pS le soyose jO frouqP GOUIC APE“ PS gD5P¡Q , 0421 Concluyendo, nj en la sentencia de primera instancia, ni en la do segunda, aparece fiamada a responder por las dectaraciones y con denas en ellas deducidas, ta persena acabada de citar y, por tal causa, es ovidente que no se configura la nulidad alegada cn este cargo, al que, en consecuenon cpriosape,ra . Cargo Cuarto So to atribuyo a Él en la sentencia la viotación indirecta de tos ar
tícutos 1%, 4% ordinal sexto, 6%, 7%, incisos primero y final, 1, 23, tniciso primero, de la toy 85 de 1936; 6%, ordinal 6%, 9%, 10%, tncisos primero y Úúftimo, 30, dao La loy 75 de 1968; 1%, 2%, 9, or dinal primero, de la tey 29 de 1932; 1%, 2%, 60, del decreto 1.260 da 1970; 1.239, 1.2820, ordinal tercero, 1.241, 1,321, 1.322y 1.323 del C. c.; todos ellos por aplicación indebida, a consecuencia de errores de hecho cometidos por el Tribunal al aprectar la prueba. En pos de demostrarto copleza el recurrente manifestando que el 2d quen sacedió a la declaración de paternidad oxtramatrimonial, aj encontrar establecida la causal de posestón notoria de estadoda hijo, con base en tos testimontos de Rosa Elena Oviedo y Gabrief Lozada Cotlaros, que calificó de espontáneos, seriy orsesponsivos, a la vez qua corroborados por las declaraciones dea las personas ante quienes el causante dictó su memorth testammntaria, y por el indicio emanado de la demanda instaurada por tos deman dados para que sa declarara válido ci tostamento verbal dejadopor Félix Jesús Bonilla Herrera. Todas estas pruebas las apreció erróncel Taribmunael ny, tpore es o, resoclomov tio hóizo , sin tener en cuenta en qué debo consistir la posesión notoria del estado de hijo natural, conforma a tos artícutos 6% y 7% da ta lay
85 da 1935, en concordanck con ej artícuto 10 de lo tey 75 de0422 $0 Lucgo de indicar cuáles clementos tipifican esa posesión notorta, - de explicar en qué consisten tos mismos, de advertir que deben establecerse por un conjunto de testirontos fidedignos, y de trans criblr to pertinente de jurisprudencia de ta Corte acerca de losrequbitos para probar esto causal, ej casacionista maniftesta que ta ptena credibilidad otorgada por el Tribunal a tas declaraciones de Gabriel Lozada y Rosa Elena Oviedo es errada, pues se tratade testigos sospechosos, que fueron tachados desde un principio y cuyas exposiciones se rindlieren sin tos requisitos esenciates para poder sa apreciados positivamente. En cuanto a lo primero,el censor dice que el 2d quem al profertr su decisión no vió tas maalfestaciones de tacho testifical y, por eso, sin decidir estas, “to m6 tales dos dectaraciones para formar el arco toraj que ta dió - entrada probatortamente a su conctusión en torno a ta posesiónnotoria alegada”, quebrantando asf tos artícutos 217 y 218 del C. ds p. C., que lo imponía apreciar tos motivos y pruebas de Ll tacha. Pero, 2demóás, anota que como tos testigos Oviedo de Lozada y Lozada Collazos aceptan en sus declaraciones haber sido tos pa dres de crianza de Rosaíba Morates “esa paternidad y maternidad sicológicas afectiva tos convierto en testigos altamente sospechosos, por sentimientos e interés indiscutibtes en retación con tademendante, to que tes resta credibilidad e imparcialidad a susdichos?. Sostiene que ta declarante Oviedo de Lozada se contradice consigo misma, con Lozada Coltaros y. atm más ostensiblemente, con toafirmado por ta demandante en su demanda, En efecto, dice, - aquella maniftesta en marzo de 19386 que conoció a Rosalba Morales 7 0423 “heco unos 35 años”, o ses, cuando esta ya había nacido, to que sucedió el 1% de mayo de 1999; posteriormente afirmo que cuando conoció a la codre de Rosaíba, “ella estaba interesanto”, peroqua así se la llové para la hacienda Leticia; y que fus la mismoMaría Moratos quien un día le dijo que era Félix Bonilla e] padre da to que flevaba en su vientro, to que tuego fuera reconocido por ei propto Bcnilbo. En c3 hecho 9% de ta demanda, continta dicien do cl censor, no se relata el antertor acontecimiento, sino que se explica que en una oportunidad en qua quedaron a solas Gabriel tozada y Félix de Josíis Bonilla, el primero le hace ta confideneia el segundo de que la niña Rosalba Morates, que tos acompaña, es su hija habida en tas rotaciones con María Morales. No cbstanto, Lozada Collazos afirmo que un día cuya fecha no recuarda Fálx flogó a su casa y to dijo a su mujer que to muchacha que trabajaba allí estaba exbarazaded aéj . En contradicccionó ns u esposa
dico quae conoció a Rosalba desde haca aproxtmadamento 37 afos, o sea, hocio 1999, y qua la conoció dosda su nacimiento, cuando su madro María Morates trabajaba con ellos. So reftero después el recurrento a la contradicción entre ta demon da y tos dos dectarantos retativa a to ocurrido el día del homenaje que estos rofieren, para destacar cómo mientras que estos indican quo Félix torzó a Rosalba, quien era una nífo, en sus brazos ypregonó anto tos contertuilos qua era su hija, en ta demanda se afirma que tal hecho sucedió después quo tos padres de crimnza de ta dezandante, to dijeron a Félx que eso muchachita era su hijahabida cn tas relaciones con arto Morates. Fuara de ser contradictorias, esas dectaraciones, en sentir delcensor. no precisan tos circunstancias de tiempo de ciertos hechos , 0424 que exponen; algunos de estos son de referencia, pues afirman - | constartes porque don Félix “me dijo"; no tostifican sobre hechos k do permanencia en cuanto al establecimiento o tratemiento de pal dre a hija que, do acuerdo con ta toy, debo cxistir para dar por demostrada ka posesión notoria; no reciserdan fechas; dicen haber oído; no precisan nombres ants Guienes Félix hubleso presentado a Rosalba como su hija; no hay datos en elias que permitan decir que ta posesión durara cinco años cuando menos. Por consiguiente, existo un evidenta error de hecho del Tribunas al aprectar tos tostimonios de Oviedo y Lozada, tenidos como prue
ba cardinal! de ta posesión notorta, puos da un anélisig despravonido bien se ve que no demuestran el trato, la fema ni mucho me nos el tiempo. Manifiosta de otra parte el impugnante, que también erró el Tribuna! cuando tomó por prueba corroborante de tos dectaraciones | do tos esposos Lozada Oviedo, tos testimenios de Fablo CardonaAgudeto, Cartos Arturo Mejía Rubiano, Fabio Gómez González, - issuro Canén y Ernasto Rincón Pérez, rendidos dentro de las di tigencias adelantadas para reducir a escrito un testamento verbal que sa dijo otorgado por el causante Bonilla Herrera, trasladados al presente procoso, puos furra de quo soto tos tres primerosatuden al reconccintento da esa paternidad por parte del tostador, reconocimiento que dicen no recordar tos demás, “es to cierto que esos testimonios, por cententdo, distan mucho do acreditar ci tra to, ta fama y cl tlezpo legal aíntto para dar por establecida uno posesión notorta del estado civil de hijo extramatrimontaf?. Puntualiza por Último el impugnante que es errónca ta apreciación 5 0425 hecha por cl Tribunal acerca de to demanda presentada para que so declarara válido el tostamento, y que le sirvtó de fundamento para encentrar un indicio da ta posesión notoria ya comentada, puts, de una parte, se decioró Jurtsdiccniutoo nesaa tmemroreta,n tlo equ a no vió ej sentenciador, y por otra, esa acción no podía servir como
tndicto grave de ta posesión, ya que ello no demuestra lo existencia de actos realizados por cl presunto padre tendientes o demostrarque entro Él y ta demandante “sf existió un recíproco comportemien to da padre a hija y de hija a padro; ni menos que cl finado Beni fla Herrera hublese proveído, por un pertodo no menor da cincoaftos, a la crianzo, educación y ostablectatento de to comandante”.
SE CONSIDERA: De conformidad con es artícuto 6% de ta tey 45 do 1938, “lo posesión notorta del estado da hijo natural consista cn qua e) respectivo pa dro o madro haya tratado al hijo como tal, provoyendo a su subsis tencia, cducación y establecimiento, y en qua sus doudos y amigos o el vecindario dol domicillo en general, lo hayan reputado como hi jo a dicho padro o madre, a virtud de aquel tratamiento”.
Con sujeción al artícuto 9% do ta toy 75 do 1950, sustitutivo del ar tículo 398 del C. c., para que ta posesión notorta dal estado c+ vil so reciba como pruzbo da dicho estado, deberá haber durado cinco años continuos por to manos”, precepto este qua resulta apii cable a la filiación extramatrimontal por eaundato del artícuto 10 de ta tey 73. Teanbiín en cbedeciciento al mismo, en relación con tguat close da asunto, debe tenerse prosento cl artícuto 399 del C. c., por cuya ta 0426 virtud “hb posesión notoria dej estado ctvíl so probará por un con
junto do testtirontos fideadignos, que la establezcan da modo trrefragable....?. Dal anterior conjunto de normas, dedímeso, de modo indiscutible, quo cuandot a toy adcito lo posesión notoria del estadodo hijo oxtramatriconiol como uno da los cedios aptos para accedor al res pectivo estado civil, ta rodea de precisas extgenctos tanto en lo atafiodero a su propia ostructuración como en to qua toca con su prueba, todo con cj propósito de evitor que en una moterta detal dolicada maturaleza y preeminente función, so caiga en un ro prochablo subjetivismo y, por ende, cn ta arbitrariedad. Justemente por el alcance quo en realidad te cs atribuíblo a los re feridos preceptos, es por to qua la Jurisprudencia de ta Corto ha estimado qua to posesión notoria dol estado da hijeso ej motivo qua orientado a fundar las demandas de filiación extrenmatrimonial, “una voz demostrada a plenitud, deja más satisfecha th conciencia dol fallador y más plena do convicción su mento, porque para quo esta posesión da estado so ofrezca, menoster es que ej podre haya dejado una profunda huella del reconocimiento do su potornidad, huclta qua, adeozós, debe ser pública y no privada, protongada en cl tienpo y no fugaz, continua al monos por un quinguentoy constitufda por un compeortaniento reafizado cn presencia de devdos y amigos o del vecindarto en general, con tal intensidad, rafteración y do aanera tan Inequífvcca que tos vecinos, allegados o
embgos hoyan reputado al hijo como tol, a virtud del mencionado comportentento del prosunto padre.- Lo posesión notoria no surgo do Exproviso, no es situzción que sobrovenga en el sentido de pre sentarso Incpinadamente,c s una posición fáctica qua sólo se va colduando y definiendo con el paso Incesante y protengado do los OBc pjes Á nu ]e sajaseppu dnqixe uC somnaje pc omnodosperpouyos bno porpos Á erboc“ o PU[ AIPUPTLSIO pP[ POTIPJO »u £zucsep a2u fs)uq0ruupOa dpu jyeosapO dodnu“ eozsprpanuQWA pe bnc of QIUOLLOTJO PD OSE ÍOSOSINU pS osiePC PIU0 Hn0 801 fO OOILUG nanacujop p0 bmou os¿ duonoc e sn snqsiszupe“ opnaeppu Á sU qroajufouyOg )9)05 PA“ £1 2830“ 160E“ O1 9DTCIX11“ dd1"9599(" yos sndnoso nudoDoo 9s dospsrqja bne se pofnrc ey UO 901 nepo dnos nu apo“ ;fnemsua“ so )00 ou euqAOMOPOP Q0 yd yo“ ]e MISJAL sj6rp0z oj map e srbuyaonpu duoqeJ0ue p0 30$ mopjos odosjepos 0 pp dsodgsiA PS OSIuG5030S yU SOSOSYU Uu03(- sy0 dopuju y4202s yn6r040 pp ppA pf ocrupeUjQ dnuq0 sO
qe oj onef je 5020“ Au0 )u ]e soujzuupe euqopC pS PAJ ODIC nu anoges oges ye arepO je ezsuppu deiC sasospes bno dos se ZYU 92 OS ÍDIPINITSIS PIANIUSAUPES )dU DNO S9 DTSOLARNOJAG 0ajpe pO )epe bmau“ 0£ ]0xjos jobejoS uc dnepat 859 dloÁmyepos sOGL0 ]OS SRSUUS p0 nue neuoMe uoiuqjo eqsojmue 0 5f 52bnosa“ sejzoupnoe qo ey¡ bno yeAe epujypo bnc dos sezgu po OSUS PASINUSITUPES“ YO S9 pU YU NU )250 p2LPC JOPOS ]0$ OOLÍC< uouyus dsodjos pp net o bne yos ]ospbos se s0yos2u e p|SRUas doDes“ ujufnuc po ]es onejoS“ 0U sf opsUP o0usIpCILpC eoEG p ojujoc ap“ su ouqeuSo st op yez deoqezosjo mnosgse“ po neuose arougnesuqo“ bno dos )ense pp 84230 yoS parpos Á eu< 605 pp duosnua depo“ O aj aspupEUC P6[ PILTPIO du Sou0se( epbm SOL e ODLAPNUGMA sedna pe e opsyaupe po e dezasuf pap“ qsu so dnapC y4700s )OSO OTASO PO 0$ JONIEPOUGS TDADAPq0s du os aspToUOS dnascja bne“ e sn doses Q OOLAJIpJU 90410 Y OISIUC p0[ OSITPO A“ )00 40 p0 ]e sopjasepC d24 sadapgu po NUOS pOEupUOPOS yopOS SO UUqp ]udnoszo“ n t 0428 16 Conviene, sí, insistir en que ese justo medio en la apreciación del acervo probatorto por el que se propugna, debes contar, de mens” ra indofectíbls, con tos hechos como esencial punto de referencia: Hechos que, narrados por tos testigos, te permitan al faltador lla var a cabo la indispensable confrontación con ta previsión abstrac ta de ta norma para ver si se caracteriza o no ta posesión notorta. No son, pues, en ningím momento, los meros conceptos o aprecia ciones subjetivos de tos tostigos tos que te dan farma a esta car sal. Los testigos, por supuasto, deben haber adquirido to convic ción en torno al estado civil. Pero esa convic poc r i suó ln ado, , - tuvo que haber surgido da ta apreciación da ciertos hechos, siendo estos tos que han de ser puestos en conocimiento del juoz a fin de que éste, al dofinir ta cuestión, dotermine si sa acorodan o no al trato, tal como lo toy to profigura. De ahí que ta Corte, ensentencia dol 12 de octubre de 1993, hubiera dicho to siguiente rei terando doctrinas antertoras: %.... El tratamiento y la fama no son suficientes por sí para establecer ta paternidad, sino bajo cendición de que ellos se apoyen en hechos que apunten a señaqual eaj rped re positivemente
ayudó a la subsistencia, educación y establecimiento del hijo. En consecuencia, aunque en postertor jurisprudencia se señalaron las rega tsegauir spa ra la vatoración de ta prueba, en el sentido de qua en esa misión cl juzgador no debía adoptar un criterto tan se vero que hictera tetra muerta el espíritu de ta toy 75 de 1968, ... se siguió hactendo énfasis en que no bastaban tos elementos anota dos, ya quo éstos necesariaaente debían derivarse o provenir de actos manifiey sptreocisso s que hagan relación con ta crianza o establecimiento o subsistencia del hijo, por un perícdo no infertor a cinco aftos”, oe y A la 0429 Dejando de tado en ci presente caso los reproches qua el recurren to ta dirige a las contredicciones entre tos testimontos da Rosa Ele na Oviedo da Lozada y Gabricl Lozada Collazos y los hechos narra dos en la demanda, pues no alcenzarían a evidenciar un error fác tico en ta apreciación de aquellos, y desestimendo tembién ta acusa ción por la cmistón en la considerzción da la techo, puss Él resulto intrascendento porque a Juicio de ta Sata no sa ateonza configurar ta sospecho, se coaminarán esos aismos testimonios a ta fuz de tos otros ycrros que, demumecliados por el casaciontsta, «el Tribunal pudo haber cometido cn ta estimación de tos mismos. Sintíticamente, esos testigos exponen lo siguiente: Rosa Elena Ovtedo do Lozada dico que antes del nacimiendet oRo
salba, Félix to pidió que cuidara a María y do la criatura quo iba a nacer, lo que era suya, y que para gastos del parto te dejo ba $500.00. Qus nacido Rosatba, Félix to daba para tos pocos gas tos requerpotr dla onsiña . Qua María tos dejó la niña. Que Fé tix te siguió dando para la techo y qua cuando so fueron para Doj ma alió iba €l cada quince días a dejarte tos centavos para ta niña, Que cuando Ésta tenía 8 6 9 años, cn ta reunión que hicieron para tos invitados precedentes de Bogotá, Félix to atró en sus brazos y fa prosentó a todos como hija suya. Qua Félix te dijo que siguiera yendo al Guayabo por los centavos para la niña que El to habío da do orden al pagador para que tos entregara cuando no to ptdiera hocer personaliente. Que entonces Arcesto Hernándoz, el paga dor, tes daba la plata. Qus cuando Rosalba iba a hecer ko primera comunión Félix te regató una tchona para la flesto. Que cuando se fueron a vivir a GuatandaFyél,i x lo regaa tla nóiñ a, que ya estaba grande, una méqdeu coiser nparaa que aprendicra a ES defenderse. Que Féllx reconocía a Rosolba como hija suya detante da amigos y de partentos y quo todo Dotna sabía qua era osf. Quo cn Guotanday resido haca veinticinco afios. Quo cuanFédlixo l lo gaba a su casa y saludaba y abrazata a Resafba, to hacía delente
de tos amigos de to testigo y de su osposo, pero que no los recuer da. Gabries Lozada Collazos tembión so roflero al suministro da dinero por parto do Fíllx a Rosa Elena con el fin da qua atendiera cl par to do María. Dico qua dospués volvió en 1957 6 1958 a contratar un afmuerzo para unos ingenieros que venían de BogotQ$u . el día del agasajo Félix alzó ta niña cn brazos, lo bosó y to dijo a to dos que cra su hijo. Qua a finales de [903 so presentó a to cosa el seftor Luis Ardito a dccirte a Rosalba que su popó estaba grave eente enfermo en ty Clínica Tollza, donde trataron de entrar pero sin poderlo hacer. Qua cj 6 da novierbro do 1923 se presentaron en b casa, Félix Libardo y Jorgo Ellícer Bonilla, acompañados ds Luis Ardib, en busca de Rosalba, a quien saludaron como hermana mantfquea csomo tsuí panpá dtos odijlo quoo a lla era su hermana y lo incluyó en ce) testamento, te insinuaban qua fusra donde el abogado de cílos, Dr. Antento Cifuantos. Qua al tunes siguiento so reunieron todos en la casa paterna, de donde a Rosaíba, aj tes tigo y a otro eccopañanto llamado Juan de lo Cruz Lozada Collozos tos remiticron dondo el Dr. Antonto Cifuentes. Que éstloe d i jo a Rosalba quo to podía secar ta Rhíjuzlo, to mismo que a sus her manporo $5s0.00,%%.c 0, y ella lo contsotó que to iba a penstr. -
Que Félix de Joss visttaba a Rosalba dende quiequra acf la so encontrabaun,as vccos en Doimo, otras en lboguó y otras voces en Cualanday, y sienpre cl trato cra ej de padro a hijo. Que sien pro to aportaba sus pesitos para su crianza. Quo cn una da las 0431 t9 Últimas visitas que lo hizo te regaló una méquina de coser.
Pues bien: csas dos dectarccionas no alcanzan a constitutr, ani re cotenente, un conjunto da testirantos que, dy manera catogórtca, establozcan to posesión notoria del estado civil.
El Tribunal, como se ha visto, tos acogió diciendo, de manoraasaz escurta, Gua su dicho es espontáneo, serto y
Estás viendo una vista previa
Lee el documento completo con Ariel
Este es un fragmento de uno de los más de 1.2 millones de documentos de la biblioteca de Ariel. Crea tu cuenta para leerlo completo, descargarlo y consultarlo con Ariel, que siempre te lleva a la fuente exacta: Ariel NO alucina.